Descubre Celanova

Celanova é un municipio español, da comarca Terras de Celanova na provincia de Ourense, comunidade autónoma de Galicia, e unha vila de dito municipio, capital do mesmo. É sede xudicial nº9 da provincia de Ourense.

Celanova, entre outras moitas, é coñecida polo seu alto valor patrimonial, histórico, literario e natural.

Como chegar

O concello de Celanova está situado ao sureste de Galicia na provincia de Ourense. Pertencente á comarca de Terras de Celanova, atópase nunha área de transición entre as terras da Baixa Limia e Ourense.  Limita ao norte cos municipios de Ramirás, a Merca e Cartelle e ao sur con Verea e Quintela de Leirado. O concello atópase a uns 25 quilómetros de Ourense (capital de provincia) e a uns 90 de Vigo, as dúas cidades importantes máis achegadas.

Sobre unha extensión relativamente importante de superficie de 67,3 km² configúrase un territorio cunha altitude máxima de 1.140m. e unha mínima de 558m. Posúe un clima húmido, anque non demasiado chuvioso, de temperaturas suaves e agradables no verán e baixas en inverno. A forma de acceder é a seguinte:

En cocheEn autobús

A histórica vía de comunicación e acceso a Celanova é a estrada OU-540, que vai de Ourense a Portugal, e que ten como lugar importante de paso Celanova.

Na actualidade, a principal e máis moderna vía de comunicación con Ourense (capital de provincia) é a autovía AG-31. Comenza na saída 217 da autovía A-52 a altura de Currás e transcorre por población como A Merca ou A Manchica ata chegar a Celanova, á cual circunvala e finaliza a un par de kilómetros ao sur desta, enlazando directamente coa estrada OU-540.

Para achegarse desde Vigo, o máis axeitado é facelo a través da Autovía das Rías Baixas A-52, e logo á altura da Cañiza coller a saída dirección Cortegada para tomar as estradas PO-400 e OU-133, para por último coller a estrada OU-531 que conecta directamente con Celanova.

Se queremos acceder dende Xinzo de Limia, accedendo dende a a Autovía das Rías Baixas A-52, deberemos coller a estrada OU-531 dirección Cortegada.

Para os usuarios de GPS: nalgunhas cartografías pode que non apareza Celanova como destino as coordenadas xeográficas máis axeitadas son as seguintes: 42º 9′ 7,34” N; 7º 57′ 29,08” W

A compañía ANPIAN ofrece un servizo regular de autobuses que conectan Ourense e Celanova. Pódese obter máis información no teléfono 981 225 288.

Patrimonio

O mosteiro de CelanovaA Capela de San MiguelCastromaoA Torre de VilanovaPetroglifos de FreixoPonte de Freixo

O poder monacal das grandes congregacións, o esplendor do barroco e os procesos desamortizadores.

O mosteiro, eixo vertebrador da vida comercial e social da comarca e centro de educación e cultura, expresa na súa fábrica as épocas de maior esplendor dá arquitectura monástica galega. Conformado por unha igrexa de grandes dimensións, con planta de cruz latina, con tres naves de tres tramos cada unha e unha transversal que forma o cruceiro, onde destacan o gran retablo maior de Castro Canseco, así como os dous coros e o magnífico órgano, hoxe totalmente restaurado e habilitado para a celebración de magnos concertos. Conta ademais con senllos claustros ao redor dos cales distribúense todas as dependencias monacales, destacando sobre todas elas a torre das campás, que no seu momento acolleu a cámara abacial.

Este é o terceiro edificio desde os tempos do fundador e aínda que foi empezado a construír a mediados do século XVI, o groso da edificación data do século XVII.

A fachada, solemne e clasicista, foi a primeira gran realización arquitectónica do novo edificio e coa que se inicia a transformación da antiga igrexa ro*mánica nun suntuoso templo barroco. Nela destacan as imaxes de San Benito, de San Rosendo e de San Torcuato, bispo de Guadix.

Como xa foi referenciado, o mosteiro organízase ao redor de dous claustros. O Barroco ou procesional, do século XVI, é o inmediato á igrexa, con bóvedas de crucería e medallóns con bustos de personaxes históricos (Carlos V, Felipe II, Juan de Austria…).

No século XVIII foi ornamentado nas súas fachadas exteriores, nun barroco moi cargado, por frei Plácido Igrexas, monxe arquitecto de Celanova, a quen se lle atribúe a solemne escaleira que comunica os dous pisos deste claustro e dá acceso á torre dos abades. O segundo, coñecido popularmente como “Poleiro”, foi terminado no ano 1722. É máis sinxelo, neoclásico e curioso por unha balconada ou “poleiro” que posibilita o acceso ás celas situadas entre pisos e sostida por grandes ménsulas características da arquitectura popular galega. A biblioteca, outras escaleiras e diferentes dependencias ofrecen interesantes solucións arquitectónicas que converten a este edificio nun dos exemplos máis destacados do denominado barroco galego.

A “Alta Idade Media” en Celanova. Ou nacemento do monacado en Galicia.

Do conxunto monástico fundado por San Rosendo, o único resto arquitectónico que permaneceu no tempo é o oratorio de San Miguel, finalizado no ano 942 en memoria do seu irmán Fraila, como indica a inscrición situada sobre a porta de entrada, que non é senón unha pregaria a Cristo, de “Fraila pecador e indigno servo de Deus”.

A capela, construída con perfectos silares de granito, mide 8,5 m. de longo por 6 m. de alto; ocupando unha planta de 22 m2. Tanto exterior como interiormente se distinguen tres volumes ou corpos.

O primeiro, polo que accede ao interior, é unha nave cuberta con bóveda de canón.

O segundo é un corpo central de maior altura que os outros dous, con bóveda de arestas de ladrillo e cun voladizo exterior identificado polas características ménsulas de rolo.

O terceiro espazo é a ábsida, ao que se accede por un arco de ferradura con alfiz para dar cunha bóveda gallonada.

Tanto polas súas dimensións como pola singular configuración arquitectónica que a identifica, a capela de San Miguel constitúe un exemplar único na Península Ibérica e un modelo que resulta indispensable coñecer para poder entender os tempos de repoboación cristiá, xa non soamente en Galicia, senón en todo o norte da Península.

O xacemento arqueolóxico de Castromao pasa por ser un dos principais referentes da cultura dos castras do Noroeste peninsular, tanto pola súa longa presenza no tempo (polo menos desde o século V a.C. ata o século II d.C), como pola riqueza documental que saíu á luz a partir das sucesivas escavacións e investigacións que levaron a cabo ao longo do tempo algúns dos máis prestixiosos arqueólogos e historiadores da historia contemporánea galega.

A aparición de pezas tan singulares como o coñecido, por único, trisquel calado de Castromao, a tabula non menos coñecida de Castromao, a figura zoomorfa, tamén única, ou o tesorillo de moedas do século I, todas elas conservadas no Museo Arqueolóxico Provincial, son algunhas das referencias que referendan esta afirmación.

Visitando este xacemento é posible coñecer como foron os primeiros asentamentos sociais no Noroeste peninsular na Idade de Bronce, así como a súa evolución no tempo, ademais do proceso de adaptación das estruturas aos novos tempos e ás novas necesidades construtivas. Se ademais contémplase a relación deste castro con outros castras situados nas inmediacións de/ Val do Arnoia, é moi fácil adquirir unha clara referencia do proceso de romanización do Noroeste peninsular, así como da paulatina incorporación dos poboadores dos castras á agricultura, co consecuente desprazamento das poboacións aos vales.

A Torre de Vilanova dos Infantes érguese no alto dun outeiro no centro da vila medieval de Vilanova dos Infantes, a poucos quilómetros da capital do concello, Celanova, na provincia de Ourense.

Segundo recolle a tradición, Ilduara, nai de San Rosendo fundou en Vilanova un mosteiro no ano 940. Este mosteiro femenino, hoxe desaparecido, é probable que estivesen acollidas dúas fillas de Afonso X O Sabio.

Neste castelo habitarían os pais de San Rosendo cara ó 927, e probablemente fosen os seus construtores.

Durante o século XII xogou un importante papel nas guerras con Portugal. No convulso século XIV galego, a vila, castelo e xurisdición pertencían a Fernando de Castro, partidario, na guerra civil entre Henrique II de Castela e Pedro I, do derrotado Pedro. Isto fixo que moitas das súas posesións pasasen a mans dos Biedma. Con posterioridade os Biedma entroncaron coa poderosa liñaxe dos Monterrei, ingresando deste xeito o castelo no patrimonio desta familia.

A mediados do século XV contábase entre as mellores prazas forte dos Monterrei, que tiveron que pleitearse cos de Lemos pola súa posesión.

En 1474, durante as revoltas irmandiñas, os sublevados derrubaron a fortificación. Sofocada a revolta, os derrotados foron obrigados a reconstruíla, aportando o propio traballo e 100 marabedís por cabeza.

En 1645 foi reforzado como consecuencia das guerras hispano-portuguesas, aínda que ó final non resultou afectado por estas.

Na actualidade só se conserva en boas condicións a torre da homenaxe. É de planta cadrada, com máis de nove metros de lado e dous metros de ancho de muro. Ten dezanove metros de altura. Non conserva as ameaxes saíntes, mais si os canzorros que a substitúen.

Os petroglifos de Freixo foron descubertos en 1998 por Enrique Sousa Pérez durante un paseo polo monte. Trátase dun conxunto de seis grupos de círculos concéntricos con cazoleta central. Ignorase o número na súa orixe porque a roca caeu nas mans dos canteiros e apareceu completamente mutilada con sinais de barreno.

Estas manifestacións prehistóricas, que a ciencia sitúa a finais do neolítico ata ben entrada a idade de bronce, constitúen unha mensaxe na na botella da historia, que os nosos antepasados nos han querido legar. Pero fáltanos a clave para descifralo porqué, e o para qué  destas esculturas rupestres, tan idénticas a outras de outros continentes, a miles de quilómetros de distancia. As de frixo perdidas en un monte de Celanova, cerca do Arnoia, tan similares a outras atopadas en Arizona e o Brasil. O eterno enigma universal dos círculos e o labirinto, que tan ben recolleron os canteiros do medievo

É unha das pontes máis belas sobre o Arnoia e dos exemplares de construcción romana que conserva gran parte da súa estructura orixinal. Declarado monumento nacional en 1984, mide 57 metros de largo e consta de catro arcos de medio punto con machones de pico sobre pilastras para resistila corrente do río.

Foi construído para comunicar o campamento romano Aquis Querquernis con Ourense e Lugo; e tamén se relaciona coa existencia dun complexo militar romano no municipio de Cartelle. Considérase coma un itinerario secundario para comunicar a  Via Nova e a Via XVII.

A zona da ponte de freixo está integrada nunha área recreativa onde se pode practicar a natación, o sendeirismo, gozar dunha comida o aire libre ou, simplemente, desfrutar da paisaxe.

Celanova literaria

Celanova é unha das vilas galegas con máis tradición cultural. Co paso dos últimos anos o valor cultural da vila estase a facer patente grazas ás numerosas actividades, edificios e persoal adicados a render tributo aos poetas.

Non só se pode considerar a Celanova, a Vila dos poetas, aínda que sexa unha boa carta de presentación, xa que autores como Castor Elices, Manuel Curros Enríquez, Celso Emilio Ferreiro ou o propio presidente da Real Academia Galega Xosé Luis Méndez Ferrín, Celanova goza de outros moitos elementos culturais a ter en conta.

Fundación Curros Enríquez

A Fundación ten por obxecto promover e difundir o coñecemento da vida e da obra de Manuel Curros Enríquez, así coma dos outros poetas e escritores relacionados con Celanova.

Polo que algúns dos fins da fundación son: a xestión anual da Casa Museo, a recopilación de material documental, mobiliario, etc. para a dotación da Casa Museo, a promoción de estudios de investigación e divulgación da vida e da obra de Manuel Curros Enríquez, Celso Emilio Ferreiro e os outros escritores nacidos ou relacionados con Celanova, a organización de campañas informativas a nivel escolar do que significou a figura de Manuel Curros Enríquez para o rexurdimento da literatura galega, a continuación da entrega anual do premio “Celanova, casa dos poetas” e a organización de talleres literarios, cursos de verán e outros relacionados coa poesía e o xornalismo, nos que destacou a figura de Curros Enríquez ademáis da organización de actividades culturais, congresos, seminarios, recitais poéticos, concertos, conferencias, mesas redondas e outros relacionadas co mundo da literatura galega e co tempo literario no que se moveron os poetas.

Festas

No calendario local de eventos teñen especial relevancia a Romaría etnográfica Raigame que ten lugar o 17 de maio de cada ano coincidindo coa celebración do día das letras galegas- e a Ramallosa – que ten lugar a principios do mes de agosto no primeiro fin de semana, e que está en trámites de ser considerada Festa de interese nacional.

Outra celebración de importancia é o sábado de piñata que se celebra o sábado seguinte ao remate do entroido. A pesar de ser relativamente innovadora, esta actividade xa goza de gran prestixio no ben coñecido panorama do entroido ourensán.

A continuación podes ver o calendario das festas patronais nas diferentes parroquias:

  • Festas do San Roque (primeira quincena de Agosto, sendo o 15 o día principal)
  • Festa do San Marcos da Gandarela (finais de Abril)
  • Festas do San Cibrao de Acebedo do Río (finais de setembro)
  • Festas do Cristal (mediados de setembro)
  • Festas dos Remedios (Santa María de Vilanova. A primeira fin de semana de setembro)
  • Festa da Virxe das Neves en Freixo (mediados de xullo)
  • Festa da Magdalena en Santa Eufemia (mediados de xullo)
  • Festa da virxe do Carme en Queixas (no mes de xuño)